Мектеп жасына дейінгі балалардың эмоционалдық дамуы және психологиялық саулығы
Мектепке дейінгі жас – баланың тұлғалық, эмоционалдық және әлеуметтік дамуының ең маңызды кезеңі. Осы кезеңде баланың мінез-құлқы, өз-өзіне сенімділігі, қоршаған ортамен қарым-қатынасы қалыптаса бастайды. Балалар психологының басты міндеті – баланың психологиялық саулығын сақтау, оның эмоцияларын түсінуге және дұрыс білдіруге үйрету, ата-ана мен тәрбиешіге психологиялық қолдау көрсету.
Балабақша жасындағы балаларға тән эмоциялар:
Балалар көбіне өз эмоцияларын сөзбен жеткізе алмайды. Сол себепті эмоциялар мінез-құлық арқылы байқалады.
Негізгі эмоциялар:
- Қуаныш – күлу, белсенділік
- Реніш – жылау, үндемеу
- Қорқыныш – жабысып қалу, жасырыну
- Ашу – айқайлау, ойыншық лақтыру
Бұл эмоциялардың барлығы – табиғи және қалыпты.
Балалардың эмоциясын дұрыс дамыту жолдары
1. Эмоцияны тану
Балаға эмоция атауларын үйрету: қуаныш, ашу, реніш, қорқыныш, таңқалу.
2. Эмоцияны қабылдау
Баланың сезімін жоққа шығармау: «Жылама!», «Сен ренжідің, мен сені түсінемін»
3. Эмоцияны білдіру
Балаларды эмоциясын сөзбен айтуға үйрету:
- «Мен ашуландым»
- «Маған бұл ұнамады»
Тәрбиешілерге арналған ұсыныстар
- Баламен сабырлы, жылы қарым-қатынас орнату
- Баланы басқа балалармен салыстырмау
- Мадақтауды жиі қолдану
- Жағымсыз мінез-құлықты емес, баланың өзін емес, әрекетін бағалау
- Қиын жағдайларда психологпен бірлесе жұмыс жасау
Ата-аналарға арналған психологиялық кеңес
- Баламен күн сайын сөйлесуге уақыт бөліңіз
- Баланың сезімін құрметтеңіз
- Телефон мен теледидар уақытын шектеңіз
- Бірге ойнау – баланың эмоционалдық қауіпсіздігін арттырады
- Баланы тыңдай білу – тәрбиенің басты құралы
Күнделікті тұрмыста қолдануға болатын психологиялық ойындар мен жаттығулар:
1. «Көңіл-күй шеңбері»
Балалар шеңберге тұрып, бүгінгі көңіл-күйін айтады.
2. «Эмоцияларды тап»
Суреттер арқылы эмоцияларды тану.
3. «Мен қандаймын?»
Бала өзін сипаттайды (мейірімдімін, батылмын).
Психологиялық тұрғыдан қолдау көрген бала – өзіне сенімді, ашық, эмоциясын еркін білдіре алатын тұлға болып қалыптасады. Балабақшадағы психологтың жүйелі жұмысы баланың болашақ өміріне берік негіз қалайды.